امروز: جمعه ۳ خرداد ۱۳۹۸ ساعت: ۲۱:۲۹:۳۸
منوی اصلی
  • قوانین و مقررات
    • اساسنامه جمعیت مامایی بندرعباس
    • آیین نامه های حرفه ای
  • آخرین دستورالعمل وزارت بهداشت در خصوص سلامت خانواده
    • تغذیه
    • سلامت باروری
    • سلامت کودکان
    • سلامت جوانان و نو جوانان
    • سلامت مادران
    • سلامت میانسالان
  • اعضای هیئت مدیره جمعیت مامایی بندرعباس
  • عضویت در جمعیت مامایی بندر عباس
    • عضویت
    • اعضای کنونی
  • گروه آموزشی گامبرون
    (کلاس های آنلاین ارشد مامایی)
  • کارگاه ها
    • کارگاه های برگزار شده
    • کارگاه های دردست اقدام
  • نظرسنجی

تاریخچه مامایی در ایران :

پيدايش و گسترش مدارس مامايي در ايران

شروع آموزش رسمی مامایی از سال 1298 آموزش مامایی در تهران، به طور غيررسمی شروع شد و تا سال 1308 ادامه داشت و از آن سال به بعد آموزشگاه مامایی فعاليت خود را به طور رسمی در تهران آغاز كرد. در سال 1309 اساسنامه مخصوص مدرسه به تصویب رسيد طول دوره 3 سال و شرط ورود دارا بودن گواهينامه 5 ساله متوسطه دختران بود. ریاست مدرسه در بدو امر به عهده رئيس مدرسه طب بود.


سير تحولات آموزش مامايي قبل از انقلاب فرهنگي

در سال 1319 بيمارستان زنان وابسته به دانشكده پزشكی گردید و به دنبال آن آموزشگاه مامایی نيز به آنجا وابسته شد و تا سال 1328 این وضعيت موجود بود. در سال 1321 ، اساسنامه آموزشگاه مامایی تغيير كرد و به موجب آن شرط ورود داشتن مدرك شش متوسطه بود. تا سال 1331 این آموزشگاه با 426 نفر ماماي فارغ التحصيل فعاليت كرد و در فاصله سالهاي 1331 تا 1334 تعطيل بود. در بهمن ماه سال 1334 مجدداً شروع به فعاليت كرد، با این تفاوت كه به فارغ التحصيلان 3 ساله پرستاري كشور كه مدرك معادل ليسانس داشتند، بعد از 12 الی 18 ماه آموزش مامایی، ليسانس كامل داده میشد و با عنوان پرستار ماما )نرس ماما( فارغ التحصيل میشدند. این روند تا سال 1360 )ه.ش( ادامه داشت. از سال 1340 به بعد آموزش مامایی به دست مربيان ایرانی انجام میشد. البته همزمان در بعضی از شهرستانها نيز دانشجویان ليسانس مامایی تربيت میشدند. به طوریكه در دانشگاه تبریز از سال 1328 تا سال 1342 ليسانس مامایی و از سال 1342 تا سال 1349 پرستار ماما تربيت میشد و در مدرسه عالی مامایی اصفهان از سال 1352 تا سال 1361 و در دانشگاه شهيد بهشتی )ملی سابق( دوره آموزش ليسانس مامایی برقرار بود و در دانشگاه مشهد از سال 1340 تا 1355 پرستار ماما تربيت میشد. 2 از سال 1349 توسط وزرات بهداري و هلال احمر، به منظور رفع كمبود ماما، مقطع دو ساله فوق دیپلم مامایی دایر شد كه شرط ورود به آن داشتن دیپلم كامل متوسطه بود.


آموزشهای کمکي مامايي (بهيار ماما،ماما سپاهي و ماما روستايي)

همچنين قبل از انقلاب فرهنگي در بعضی از مراكز كشور آموزشهاي كمكی مامایی نيز وجود داشت. به طوریكه در آموزشگاههاي بهياري با گنجاندن درسهاي مامایی در سال دوم تحصيلی اقدام به تربيت بهيار ماما میشد كه از سال 1345 تا 1360 طبق اساسنامه مصوب وزارت آموزش و پرورش اجرا شد. مراكز بهداشتی درمانی روستایی یا خانههاي بهداشت با برگزاري دورههاي 6 ماهه به افراد آموزش میدادند و گواهينامهاي به آنها داده میشد و به عنوان ماما روستایی در روستاها مشغول به كار میشدند. از سال 1351 الی 1358 به دخترانی كه دیپلم كامل متوسطه داشتند، آموزشهاي كوتاه مدت مامایی میدادند و به آنان گواهينامه ماما سپاهی داده میشد.


سير تحولات آموزش مامايي پس از انقلاب فرهنگي

پس از انقلاب فرهنگی از سال 1361 در اولين كنكوري كه برگزار گردید بعضی از مدارس عالی مامایی كشور در مقطع كاردانی دانشجوي مامایی پذیرفتند. هدف آن رفع نياز عاجل انسانها، انجام زایمان طبيعی در بيمارستانها و مراقبت و بهداشت مادر و كودك در مراكز بهداشتی بود. دانشجویان پس از فارغ التحصيلی میتوانستند در آزمون كاردانی به كارشناسی شركت نمایند و ادامه تحصيل دهند. اولين آزمون كارشناسی ناپيوسته مامایی در سال 1364 برگزار گردید. فارغ التحصيلان كاردانی پرستاري هم میتوانستند در این آزمون شركت كنند ولی پس از قبولی باید حداقل 12 واحد به عنوان پيش نياز گذرانده و 45 زایمان نيز انجام داده باشند. از سال 1366 بعضی از دانشكدههاي پرستاري و مامایی كشور شروع به پذیرش دانشجوي مامایی در مقطع كارشناسی پيوسته كردند كه با گذشت زمان بر تعداد این دانشكدهها افزوده شد. وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكی در سال 1365 و با تصویب مجلس شوراي اسلامی، عهدهدار امر آموزش پزشكی در كشور گردید و بر این اساس دانشكدههاي پزشكی و شاخههاي وابسته به آن از وزارت فرهنگ و آموزش 3 عالی جدا گردید و مدارس عالی پرستاري و مامایی نيز در هم ادغام شده و دانشكدههاي پرستاري و مامایی ایجاد گردید. دانشگاه تربيت مدرس در سال 1364 - 1363 اولين آزمون كارشناسی ارشد ناپيوسته را برگزار كرد. و دانشگاه علوم پزشكی شهيد بهشتی نيز در سال 1368 به طور مستقل این آزمون را اجرا نمود و پس از آن در سال 1369 دانشگاههاي علوم پزشكی تهران شهيد بهشتی، ایران و اصفهان در رشته كارشناسی ارشد مامایی دانشجو پذیرفتند. این مقطع تحصيلی، داراي دو گرایش بهداشت مادر و كودك و آموزش مامایی میشد. سر انجام با به تصویب رسيدن مقطع PHD دكتراي تخصصی با عنوان بهداشت باروري در سال 1384 كارشناسان ارشد مامایی این امكان را یافتند كه همراه با دارندگان مدرك دكتراي عمومی در اولين آزمون برگزار شده توسط وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكی در آذر 1385 شركت نمایند.


آموزشهای کمکي مامايي (بهيار ماما و ماما روستايي)

بعد از انقلاب فرهنگی نيز آموزشهاي كمكی مامایی در بعضی از مراكز وجود داشت. به طوریكه در بعضی از آموزشگاههاي بهياري به فارغ التحصيلان بهياري، یكسال آموزش مامایی داده میشد و بعنوان بهيار ماما فارغ التحصيل میشدند. همچنين بهورزان آموزش خدمت مامایی داده و به آنها گواهينامه داده میشد .


تأثير انقلاب اسلامي ايران در حرفه مامايي

همانطوریكه عنوان گردید پس از پيروزي انقلاب اسلامی ایران ميزان پذیرش دانشجوي مامایی با شدت زیادي افزایش یافت و علت آن نياز جامعه اسلامی ایران به نيروهاي متخصص و متعهد در امر مامایی و زایمان مطرح گردید به طوریكه ماماهاي فارغ التحصيل در قالب طرح نيروي انسانی به اقصی نقاط مملكت اعزام شدند تا خدمات خود را به نحو مطلوبی ارائه دهند. پس از پيروزي انقلاب اسلامی ایران پذیرش دستياران مرددر رشته زنان مامائی ممنوع گردید و زنان مؤمن و متعهد كشور نيز پزشكان و ماماهاي زن را ترجيح میدادند . 4 پذیرش سالانه دانشجویان مقطع كارشناسی مامایی در حال حاضر 800 - 700 نفر در سال ودرمقطع كارشناسی ناپيوسته مامایی حدود 450 دانشجو میباشد. پذیرش دانشجویان مقطع كارشناسی ارشد حدود 85 نفر در سال و پذیرش مقطع دكتري حدود 25 دانشجو در سال میباشد. فارغ التحصيلان مامایی در حوزههاي مختلف آموزش، پژوهش، مدیریت و ارایه خدمات مشغول به كار میشوند. ارایه خدمت در این رشته شامل خدمات پيشگيري، غربالگري، تشخيص، مداخله، مراقبت و درمان، بازتوانی، مشاوره، حمایت، توانمندسازي و ارتقاي سلامت میباشد. این خدمات در گروههاي مختلف هدف شامل مادران، نوزادان، كودكان، نوجوانان، جوانان، ميانسالان، و سالمندان ارایه میشود.


مامائي در ساختار سازماني وزارت بهداشت

در سال 1353 كه تشكيلات وزارت بهداري سابق مورد تجدید نظر قرار گرفته، اداره پرستتاري و مامتائی تبتدیل بته اداره كتل پرستاري و مامائی گردید كه در ساختار زیر مجموعه معاونت فنی بوده است . در سال 1358 تا 1359 تشكيلات پرستاري مورد تجدید نظر قرار گرفت . اداره كل پرستاري و مامائی تبدیل به دفتر امور پرستاري و مامائی زیر نظر معاونت امور درمان گردید در سال 74 - 73 مجموعه مامائی از دفتر امور پرستاري جدا شد و بصورت اداره مامائی تحت نظارت اداره كل خدمات درمتانی قرار گرفت . در سال 1383 اداره مامائی در اداره سلامت مادران ادغام گردید و پس از 4 سال مجددا" دراسفند سال 1387 در زیر مجموعه مركز توسعه شبكه با هدف تبيين نقش و جایگاه ماما در نظام سلامت براي پاسخگوئی به نياز هاي جاري و افق هاي آینده حرفه مامایی و تلاش براي دستيابی به این جایگاه، ، در معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی بازگشایی شتد. بتا بتازنگري ساختار وزارت بهداشت در سال 1389 این اداره ، با پيوستن به دفتر مدیریت بيمارستانی و تعالی خدمات بتالينی، در حتوزه معاونتت درمان به خدمات خود ادامه داد. فعاليت هاي این اداره به طور عمده در راستاي سياست گذاري در حوزه مامایی و تعتالی كيفيتت خدمات مامایی، آموزش مامایی می باشد. لازم به ذكر است كه این اداره جهت بهره مندي از تجتارب و منتابع بتين المللتی، بطتور فعال با دفتر صندوق توسعه سازمان ملل متحد در جمهوري اسلامی ایران همكاري می نماید. همچنين در راستتاي ارتقتاخ ختدمات سلامت زنان ونوزادان از شهریور ماه سال 1389 جایگاه مشاور وزیر در امور مامتائی بته منظتور همكتاري و ایجتاد همتاهنگی بتين معاونت هاي وزارت متبوع در مجموعه حوزه وزارتی ایجاد شد ه است .


روند

در شرایط كنونی، خدمات مامایی در كشور ما به صورت ارایه مراقبتهاي دوران بارداري و بعد از زایمان، خدماتباروري سالم و همچنين مراقبت از كودك میباشد كه 50 تا 60 درصد این خدمات در مراكز دولتی انجام میشوند. ماماها همچنين در بيمارستانهاي آموزشی و غيرآموزشی در بخشهاي مرتبط به ارایه خدمات میپردازند. در بخش خصوصی دارندگان مدرك كارشناس مامایی و بالاتر با مجوز دفتر كار میتوانند در مطب فعاليت نمایند. بررسی شاخصهاي عملكردي نشان میدهد كه خدمات مامایی در حوزه هاي مختلف ارایه خدمات كه ذكر گردیدند، توانسته است در ارتقاي بسياري از شاخصهاي سلامت باروري تاثير قابلتوجهی داشته باشد. شاخصهایی مانند نسبت مرگ مادران Maternal Mortality Rate(MMR) ، درصد شيوع استفاده از روشهاي پيشگيري از بارداري در زنان 49-15 سال، ميزان حاملگیهاي ناخواسته، درصد تغذیه با شيرمادر، درصد پوشش مراقبتهاي بارداري، درصد زایمان در مركز زایمانی، درصد زایمان توسط افراد دورهدیده و پوشش مراقبتهاي پس از زایمان در سالهاي اخير روند رو به بهبود داشته است كه خدمات مامایی در این روند تاثيرگذار بوده است. اما حوزههایی نيز وجود دارند كه وضعيت موجود نشاندهنده نياز به تلاش بيشتر براي دستیابی به وضعيت مطلوبتر میباشد. از جمله ميزان زایمانهاي طبيعی كه كمتر از حد مورد انتظار ميباشد. استاندارد اعلام شده از سوي سازمان بهداشت جهانی براي زایمان به روش سزارین 15 - 10 درصد است كه در كشور ما به بيش از سه برابر این ميزان رسيده است. تحقيقات انجام شده در كشور نشان دهنده رابطه قوي بين انجام سزارین باپيامد مرگ مادر در استانهاي مختلف كشور است. افزایش درصد زایمانهاي طبيعی هم در ارتقاي سلامت زنان و هم در راستاي كاهش بار اقتصادي نظام سلامت میتواند مورد توجه باشد. براي عمل به تعهدات بين المللی و ضرورت توجه به سلامت نوزادان كشور، ميزان مرگ ومير نوزادان، بایستی به كمتر از 10 مورد در هر هزار تولد برسد. براساس یافته هاي زیج حياتی سال 1387 ، ميزان مرگ نوزاد در كشور 12.53 مورد در هر 1000 تولد زنده بوده، كه متاسفانه در دهه اخير تغيير چشم گيري در این ميزان مشاهده نشده است. همچنين براساس یافته هاي نظام مراقبت مرگ پريناتال در سال 1388 ، وقوع مرگ نوزاد در 64.7 % موارد در روز نخست حيات 6 رخ داده است. ترویج زایمان فيزیو لوژیک و كاهش مداخلات زایمانی كه به بهبود وضعيت نوزاد در بدو تولد منجر می شود، با توجه به حضور ماما در اتاق زایمان در اقصی نقاط كشور احياخ اوليه نوزاد،كمک به برقراري تماس اوليه مادر و نوزاد و ترویج تغذیه با شير مادر همگی از جمله نشانههاي قابل سنجشی هستند كه ماما می تواند در آنها تاثيرگذار باشد